Evropska komisija zvanično je potvrdila da nacionalne granične službe država članica imaju zakonsku mogućnost da privremeno obustave uzimanje biometrijskih podataka u okviru novog Sistema ulaska i izlaska (EES). Ova odluka donijeta je kao direktan odgovor na dramatične apele aviokompanija i menadžmenta aerodroma, nakon što su gužve na graničnim prelazima i aerodromima usred ljetne sezone dovele do višesatnih kašnjenja (ponegdje i do pet sati) i propuštenih letova.
Novi sistem, čija je obavezna i puna primjena na vanjskim granicama šengenskog prostora zvanično počela 10. aprila 2026. godine (nakon faze postepenog uvođenja koja je trajala od oktobra 2025.), direktno pogađa i državljane Bosne i Hercegovine koji putuju u Evropsku uniju.
Šta tačno podrazumijeva privremena obustava?
Portparol Evropske komisije Markus Lammert pojasnio je da sistem ima ugrađenu fleksibilnost upravo za krizne situacije visokog intenziteta saobraćaja, ali je naglasio i jasne granice ove mjere:
- Šta se obustavlja: Isključivo proces prve registracije biometrijskih podataka — uzimanje otisaka prstiju i fotografisanje lica putnika.
- Šta ostaje na snazi: Klasične pasoške i granične kontrole se ne ukidaju. Sistem i dalje funkcioniše, a provjere identiteta i prava na ulazak ostaju obavezne.
- Ko donosi odluku: Isključivo nacionalne granične vlasti svake pojedinačne države, koje procjenjuju situaciju na terenu i aktiviraju mjeru kada procijene da su čekanja preduga.
Tehnički problemi i bezbjednosni rezultati
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen priznala je na konferenciji za novinare u irskom gradu Corku da se novi digitalni sistem suočava sa ozbiljnim tehničkim poteškoćama, te da je uočeno da će biti potrebno dodatno vrijeme za stabilizaciju softvera.
Ipak, uprkos operativnim problemima na aerodromima — za koje u Briselu tvrde da su dijelom uzrokovani i hroničnim nedostatkom osoblja i lošom infrastrukturom unutar samih terminala — EU ističe velike bezbjednosne benefite:
Prema zvaničnim podacima koje je iznio irski ministar unutrašnjih poslova Jim O'Callaghan, kroz EES je do sada prošlo blizu 110 miliona putnika, a sistem je uspješno detektovao i identifikovao oko hiljadu osoba koje predstavljaju direktan bezbjednosni rizik za Evropsku uniju.
U cilju ublažavanja ljetnog kolapsa, evropska agencija Frontex stavila se na raspolaganje državama članicama za hitno slanje dodatnog ljudstva na najopterećenije aerodrome i granične prelaze, a u pripremi je i ubrzano uvođenje mobilnih aplikacija za prethodnu registraciju putnika prije samog dolaska na graničnu liniju.
