Upravni odbor Vijeća za implementaciju mira (PIC) na sjednici zakazanoj za 3. i 4. juni 2026. godine birat će novog visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini, nakon što je Christian Schmidt podnio ostavku. Iako se šef OHR-a bira po deveti put od potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, ovogodišnji proces prate specifične diplomatske podjele i rekordan broj kandidata.
Za razliku od ranijih praksi, gdje je ime novog visokog predstavnika uglavnom bilo usaglašeno prije same sjednice, diplomatski izvori potvrđuju da se pred predstavnicima država članica PIC-a nalaze najmanje četiri kandidata, od kojih trenutno nijedan nema jasnu natpolovičnu podršku za imenovanje.
Dva poznata imena i dvije diplomatske misterije
U javnosti su zvanično potvrđene kandidature dvojice diplomata, dok preostala dva imena, koja dolaze iz vodećih evropskih prijestonica, još uvijek nisu javno objavljena:
- Antonio Zanardi Lendi – Iskusni italijanski diplomata koji je, između ostalog, službovao kao ambasador Italije u Srbiji u periodu od 2004. do 2006. godine.
- William Ruger – Američki zvaničnik i spoljnopolitički analitičar.
- Kandidat Velike Britanije – Ime se drži u diskreciji, a radi se o diplomati s dugogodišnjim iskustvom u kriznim područjima.
- Kandidat Francuske – Predložen od strane zvaničnog Pariza, takođe visokopozicionirani diplomata unutar francuskog ministarstva spoljnih poslova.
Podijeljeni stavovi i lobiranja unutar Upravnog odbora PIC-a
Upravni odbor PIC-a formalno čine Sjedinjene Američke Države, Italija, Francuska, Njemačka, Velika Britanija, Kanada, Japan, Turska i Evropska unija. Ruska Federacija je i dalje formalna članica, ali ne učestvuje u radu niti u finansiranju OHR-a od imenovanja Christiana Schmidta.
Iako se u prošlosti uvijek težilo konsenzusu, za imenovanje visokog predstavnika unutar Upravnog odbora PIC-a formalno nije potrebna jednoglasna odluka. Jedini presedan u kojem konsenzus nije postignut bio je upravo izbor Christiana Schmidta, protiv kojeg je glasala Rusija.
Smanjena efektivna moć i pitanje prestiža OHR-a
Ova diplomatska borba odvija se u specifičnom trenutku kada institucija OHR-a bilježi istorijski najniži nivo efektivne moći. Unutar međunarodne zajednice sve se glasnije govori o skorom gašenju Ureda visokog predstavnika, što su potvrdili i nedavni istupi američke predstavnice u Vijeću sigurnosti UN-a, Tammy Bruce, koja je naglasila da Washington teži zatvaranju ove institucije.
Takođe, postoji prećutni dogovor ključnih sila da naredni visoki predstavnik, ko god on bio, neće imati političku podršku za korišćenje Bonskih ovlasti (nametanje zakona i smjene zvaničnika) u mjeri u kojoj ih je koristio Schmidt.
Stručnjaci stoga ocjenjuju da se tolika borba za ovu poziciju ne vodi zbog stvarne moći na terenu, već prvenstveno zbog diplomatskog prestiža. Pozicija devetog visokog predstavnika mogla bi ujedno biti i posljednja, pa bi osoba koja uspješno privede mandat kraju i zvanično zatvori OHR osigurala istorijsku referencu u svojoj profesionalnoj biografiji.
