Predsjednik Vlade Republike Srbije, Đuro Macut, najavio je da će danas, 8. januara 2026. godine, boraviti u Bosni i Hercegovini, gdje će prisustvovati svečanoj akademiji u Banjoj Luci povodom obilježavanja 9. januara. Riječ je o datumu koji je Ustavni sud Bosne i Hercegovine ranije proglasio neustavnim kao Dan Republike Srpske.
O dolasku srbijanskog premijera Ministarstvo vanjskih poslova BiH je, prema dostupnim informacijama, zvanično obaviješteno putem Ambasade Srbije. Planirano je da Macut u Banju Luku doputuje avionom Vlade Srbije, uz slijetanje na Međunarodni aerodrom Banja Luka. Za sada nema zvanične potvrde da li će premijer Srbije prisustvovati i defileu povodom 9. januara, koji organizuje Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske.
Najavljeni dolazak predstavlja nastavak dosadašnje prakse u kojoj visoki zvaničnici iz Srbije učestvuju u obilježavanju 9. januara, uprkos odlukama Ustavnog suda BiH i važećem ustavnom poretku države. Tokom prošlogodišnjeg obilježavanja u Banjoj Luci su boravili predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, predsjednica Narodne skupštine Srbije Ana Brnabić, kao i tadašnji premijer Miloš Vučević.
Ustavni sud Bosne i Hercegovine je u dva navrata, 2015. i 2019. godine, donio odluke kojima je 9. januar proglašen neustavnim. I pored toga, obilježavanje ovog datuma se i dalje organizuje, uz otvorenu političku podršku entitetskih vlasti i pojedinih regionalnih lidera.
Zvaničnici iz Republike Srpske i Srbije u svojim javnim istupima često naglašavaju tezu o navodnom “historijskom kontinuitetu” Republike Srpske prije Dejtonskog mirovnog sporazuma. Ipak, prema Ustavu Bosne i Hercegovine i relevantnom međunarodnom pravnom okviru, entitet Republika Srpska nema pravni kontinuitet sa paradržavnom strukturom uspostavljenom 1992. godine, koja je prestala postojati potpisivanjem Dejtonskog sporazuma.
Dodatnu pažnju javnosti na ovu temu skrenule su i ranije izjave članice Predsjedništva BiH Željke Cvijanović, koja je tom prilikom navela:
“Ovdje je cilj da pokažu da Republika Srpska nije postojala prije Dejtona. Historijska činjenica je da je Srpska nastala prije rata i prije Dejtona, a u Dejtonu je verifikovana međunarodnim ugovorom, koji nas u krajnjem slučaju drži zajedno u BiH.”
S druge strane, delegat u Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH Dženan Đonlagić ranije je upozorio da ključni problem ne leži u nejasnoći zakona, već u načinu na koji pravosudne institucije pristupaju njegovoj primjeni. On je naglasio da se radi o svjesnom i dugotrajnom ignorisanju odluka najviše sudske instance, bez adekvatne institucionalne reakcije.
“Ovakvo stanje stvara percepciju da je kršenje sudskih presuda politički prihvatljivo, jer se pravo ne provodi u praksi. Već jedna pravosnažna osuđujuća presuda po članu 239. Krivičnog zakona BiH imala bi snažan sistemski i psihološki efekat — nakon toga bi se mnogi uzdržali od sličnih poruka i postupaka”, poručio je Đonlagić.
